RAT 1992-1995. GODINE

User Rating:  / 0
PoorBest 
Rat 1992-1995. godine je najveće stradanje Gođenja poslije kuge koja je harala 1752. godine. U ovom ratu je uništeno sve što je stvarano stoljećima.

O tome šta su Gođenji imali pred početak rata govore statistički podaci iz februara mjeseca 1992. godine.

Famelije
(prezime)

Doma-ćinstva

Članovi

domać.

Kuće

Štale

Koli-

be

Kupa-tila

Gara-

že

Avdići

11

30

10

11

13

5

1

Curići

6

22

8

6

2

5

2

Džebe

11

32

10

10

10

8

1

Halimanovići

12

31

9

9

10

7

2

Hakići

4

14

3

3

3

3

3

Hodžići

4

8

3

3

3

-

-

Kamenice

9

25

10

7

5

4

-

Kulići

6

19

7

6

5

6

1

Lilići

53

181

42

55

50

26

8

Muratovići

15

41

19

10

7

6

3

Omarspahići

17

51

15

11

12

10

2

Podžići

4

14

4

3

3

1

-

Ridžali

1

9

1

1

-

-

1

Smajići

2

6

2

2

2

1

-

Šahići

3

7

2

1

1

1

1

Uvejzovići

5

20

4

4

4

4

2

Zarić (učitelj)

1

1

1(stan)

-

-

-

-

Zimić (učitelj)

1

4

1(stan)

-

1

1

1

Žigićii

13

39

8

7

7

7

2

U k u p n o

179

554

151

139

130

94

30

Sa VSS je bilo 2 a sa SSS bilo je 71 stanovnik.

Stanovnici sela su posjedovali:

· Goveda …………………………………… 282 komada

· Ovaca ………………………………………… 560 «

· Koza ………………………………………….. 20 «

· Kokoši ………………………………………… 895 «

· Kovačnica ……………………………………. 3 «

· Stolarija ………………………………………. 7 «

· Gatera ………………………………………… 1 «

· Kamiona ……………………………………… 3 «

· Traktora ………………………………………. 5 «

· Kosilica ……………………………………….. 6 «

· Putničkih automobila ………………………… 37 «

O ratu se zna sve, bezbroj je dokumenata koja o tome svjedoče. Dosta je živih svjedoka koji su to sve proživjeli. Ja nisam bio u Gođenjima tokom rata, ali sam bio u Bihaću i imao sam priliku da proživim sve ono što je pratilo i Gođenje, i Bihać, i sva mjesta u Bosni i Hercegovini. Svuda je bio isti scenario. Zbog toga ću se osvrnuti samo na najznačajnije događaje, toliko da ova knjiga ne bude uskraćena za taj period. Lično mislim da se rat u Gođenjima ne može opisati odvojeno od ostalih sela koja pripadaju kraju koji se često naziva Žepa. Očekujem da će neko, ko je iz ovog kraja i ko je bio učesnik u ovom ratu a kome su dostupne najvažnije informacije, napisati dobru i kvalitetnu knjigu.

Uzroci rata

Rat u Gođenjima je odraz događanja koja su pratila raspad SFR Jugo-slavije. Ovaj raspad je počeo raspadom Saveza komunista Jugoslavije. Nestanak SKJ sa političke scene pratilo je jačanje nacionalističkih partija pod izgovo-rom amjene jednopartijskog sistema višepartijskim.

Nacionalizam je osamdesetih godina prošlog vijeka uradio svoje, došlo je do homogenizacije po nacionalnoj osnovi. Kako jedan nacionalizam izaziva i pothranjuje drugi, nema pozitivnog i opravdanog nacionalizma. Ipak se mora uvijek voditi računa koliko je koji nacionalizam sposoban da drugim narodima nanese zlo, na kraju i svom narodu. Prema onome što se dešavalo osamdesetih godina u Jugoslaviji, očito je bilo da je najveća opasnost bio srpski nacionalizam. Prije svega, Srbi su bili najbrojniji u Jugoslaviji, a ubrzo se pokazalo da su izvršene temeljite pripreme za preuzimanje i prisvajanje JNA. Kada je JNA počela služiti srpskom nacionalizmu praktično je počeo rat na tlu Jugoslavije u cilju stvaranja Velike Srbije. JNA je odustala od rata u Sloveniji, jer u Sloveniji nije imala nikakve podrške. Rat se prenio u Hrvatsku 1991. godine, jer su u Hrvatskoj srpski nacionalisti imali veliku podršku Srba koji su naseljavali znatan dio Hrvatske. Uspješna odbrana velikog dijela Hrvatske od srpske okupacije uticala je na homogenizaciju Hrvata i rasplamsavanje hrvatskog nacionalizma. Pojava Hrvatske kao respektabilne vojne sile je bila dodatna opasnost za Bosnu i Hercegovinu.

1992. godine je rat prenešen u Bosnu i Hercegovinu. Ustvari izvršena je agresija sa ciljem da se Bosna i Hercegovina podijeli između nacionalista Srbije i Hrvatske, a u takvoj podjeli trebali su nestati i postati po broju i uticaju beznačajni, Bošnjaci koji su bili većinski narod u BiH. Sva silina, neviđena i nezapamćena okrutnost nacionalizma i rata zadesila je Bosnu i Hercegovinu. Svi dijelovi Bosne i Hercegovine prolazili su kroz nezapamćenu tragediju. Ipak se i ovdje mora istaći da je Istočna Bosna bila u najvećoj opasnosti. Istrebljenje Bošnjaka je vršeno na najorganizovaniji i najsvirepiji način. U ovom džehenemu našli su i Gođenji.

Političko-bezbjedonosno stanje u opštini

i selu pred početak rata

Raspad Jugoslavije je praćen sistematskim sijanjem straha i stvaranjem psihoze rata i nesigurnosti. Stanovnicima Gođenja su nametane obaveze koje se nisu mogli izvršavati. Na primjer, vršena je mobilizacija rezervnog sastava JNA. Mobilisani su slati na obuku u Banja Luku, a odatle na ratište u Hrvatsku. Kada su rezervisti počeli odbijati izvršavanje ove obaveze počele su prijetnje i ucjene. Od rezervista je oduzimana oprema kojom su bili zaduženi. Zabranjena je podjela oružja legalnim jedinicama policije.

U kasarnama oko Han-Pijeska okupljao se veliki broj rezervista iz drugih krajeva koji su izazivali i zastrašivali bošnjačko stanovništvo. Posebno su pripremani mitinzi sa četničkim obilježjima i prijetećim porukama. Iz Han-Pijeska su slate jedinice u Pančevo i druga mjesta za specijalnu obuku. Odlasci i povraci ovih jedinica su korišeni za nove prijetnje i zastrašivanja bošnjačkog stanov-ništva. Vršena je javna podjela oružja pripadnicima srpske nacionalnosti u selima opštine Han-Pijesak kao i u selima susjednih opština, Vlasenice, Višegrad i Rogatice.

U opštini Han-Pijesak su odvojena naselja sa bošnjačkim i srpskim sta-novništvom. U Han-Pijesku i obližnjim selima je bilo srpsko stanovništvo, a u rubnim područjima su bila sela sa bošnjačkim stanovništvom. Većinsko srpsko stanovništvo je imalo na raspolaganju svu infrastrukturu i privredne potencijale opštine. To je iskorišteno u procesu homogenizacije po nacionalnoj osnovi. Dok su stranke sa srpskim predznakom (SDS i Radikali) imale sve potrebne uslove za rad i djelovanje, dotle je SDA kao jedina stranka koja je okupljala bošnjačko stanovništvo, radila bez ikakvih uslova. SDA je počela djelovati u Gođenjima i okolnim selima preko Islamske zajednice iz Vlasenice.

Nosioci aktivnosti organizovanja SDA za ovo područje su hadžija Meh-med Mujkić, efendija Mehmed Hajrić i dipl. ecc. Nuhanović Ibro. Promocija stranke SDA je vršena preko povjerljivih aktivista koji su bili povezani rodbinskim vezama. Radilo se sa dosta straha i velikom dozom nepovjerenja.

U Godjenjima ove aktivnosti preuzimaju Nesib Kulić, šumarski teničar, Nail Lilić, industrijski radnik u pilani, Zejnil Curić, autoprevoznik, Ridžal Ramiz, industrijski radniuk u pilani. Predsjednik opštinskog odbora SDA Han-Pijesak je bio Himzo Mujkić, poljoprivredni tehničar zaposlen kao trgovac u Zemljoradnič-koj zadruzi u Han-Pijesku.

Zaposleni Bošnjaci u policiji i Teritorijalnoj odbrani iz Gođenja i susjednih sela su omogućili svojim profesionalnim odnosom nesmetan rad i djelovanje SDA stranke. To su Hasanović Avdija, Šahić Hurem, Hasanović Salih, Čarda-ković Ramiz-Ramo, Hasanović Behadil i Jusupović Meho.

Na višestranačkim izborima 1990. godine, Srbi su glasali za srpske nacionalne stranke dok su Bošnjaci glasali za SDA. SDA je u Skupštini opštine Han-Pijesak na izborima dobila 40% mjesta.

Poslije obavljenih izbora vlast u opštini Han-Pijesak nikada nije počela djelovati na demokratskim osnovama. Jedini princip koji se poštovao je «princip jačeg». Vlast se podijelila po nacionalnoj osnovi i tako je djelovala. U ovako stvorenom haotičnom stanju ljudi su se teško snalazili. Smirivanju stanovništva bitno su doprinijeli stariji stanovnici sa velikim životnim iskustvom, koji su svojim argumentima i ponašanjem bitno uticali na jedinstvo i doprinijeli dobroj organi-zaciji. U tome su prednjačili Avdić Ahmet, Smajić Hamdo i Lilić Zajko.

Tadašnja vlast je neprestalno vršila ucjene i ponižavanje bošnjačkog stanovništva. Kada je SDS zatražila «lojalnost» bošnjačkog stanovništva, manji dio stanovnika Gođenja je smatrao da to treba prihvatiti. To su već bili učinili stanovnici nekih sela. Dilema oko lojalnosti je otklonjena kada je izvršen masakr stanovnika Zaklopače (kod Vlasenice). Stanovnici ovog sela su iskazali svoju «lojalnost» prema SDS-vlasti i ostali su u svom selu. Potom je, bez razloga, izvršen napad i pobijeni stanovnici ovog sela. Poslije toga o «lojalnosti» niko vi-še nije govorio i svi stanovnici su bili jedinstveni i uključeni u organizaciju od-brane i spašavanja.

Na Referendumu, koji je održan 1. marta 1992. godine, Bošnjaci Gođe-nja i okolnih sela su glasali 100% za samostalnu državu Bosnu i Hercegovinu.

Formiranjem Srpskih autonomnih oblasti Gođenji i okolna sela su i for-malno odvojeni od zvanične državne zakonodavne i izvršne vlasti. Jedini izlaz je bio novo organizovanje na teritorijalnoj osnovi. Za područja Gođenja, Podžeplja i Plana formiran je Krizni štab. Prilikom formiranja Kriznog štaba vodilo se računa da bude sačinjen od istaknutijih aktivnista bez obzira na stranačku pripadnost.

Da bi pravno funkcionisao Krizni štab je pripremio formiranje Skupštine MZ-a koje pokriva krizni štab, tako je na ovom prostoru funkcionisala skupština MZ Podžeplje, Godjenji i Plane, sve do formiranja kriznog štaba regije Žepa. Skupštinu su činili delegati iz svih naselja izabrani na zborovima građana vode-ći, računa da se izaberu najsposobniji, bosanski opredjeljeni, bez obzira na poli-tičku pripadnost.

Ubrzo su stvoreni uslovi za formiranje regije Žepa na prostoru teritorije koju su kontrolisali MUP BiH i TO BiH, tako je i formiran krizni štab regije i štab TO regije.

Predsjednik kriznog štaba regije Žepa bio je Kulovac Benjamin iz Žepe, njegov zamjenik Mujkić Himzo „sa gornjeg kraja“, a članovi kriznog štaba „sa gornjeg kraja“ bili su: Šahić Hurem, Curić Zejnil, Jusupović Meho. Komandant Štaba oružanih snaga regije Žepa je bio Čardaković Ramiz-Ramo, „sa gornjeg kraja“ a njegov zamjenik Salem Ćesko iz Žepe. Članovi štaba OS „sa gornjeg kraja“ bili su: Hasanović Avdija, Šahić Hurem, Hasanović Salih i Curić Zejnil.

Odlukom Predsjedništva Bosne i Hercegovine od 4.oktobra 1992. godi-ne, formirana je opšitna Žepa. Na osnovu ove odluke formirana je Skupština opštine Žepa sa svojim izvršnim organima kao i krizni štab opštine. Predsjednik opštine i predsjednik kriznog štaba je bio efendija Hajrić Mehmed, postavljen naredbom Predsjedništva Bosne i Hercegovine. U skupštini su zastupljena sva naseljena mjesta sa područja regije Žepa, a broj delegata u skupštini odredjivao je broj stanovnika naseljenog mjesta. Izbor delegata u skupštinu je vršen na zborovima građana. Tako su Gođenje u skupštini opštine Žepa predstavljali Kulić Nesib, Muratović Dževad, Lilić Zajko i Džebo Mušan. U izvršnoj vlasti predstvnici „gornjeg kraja“ koji su ujedno bili i članovi kriznog štaba bili su: Torlak Hamdija predsjednik Izvršnog odbora skupštine, Šahić Hurem načelnik policije, Čardaković Bego načelnik Civilne zaštite, Jusupović Meho sekretar opštine, a Pirić Abdulah je bio sudija za prekršaje.

Padom Žepe i prelaskom na slobodnu teritoriju formiran je krizni štab opštine Žepa sa sjedištem u Zenici čiji član je bio Šahić Hurem iz Gođenja.


Organizovanje i odbrana sela

Krajem 1991. godine u Godjenjima formiran vod Patriotske lige. Jedinica je formirana isključivo na dobrovoljnoj bazi. Zadatak voda je bio da pruži podršku legalnim snagama, tj. policiji u očuvanju sigurnosti stanovništva, kao i da vrši prireme organizovanja otpora agresoru.

Formiranjem Kriznog štaba za područje MZ Godjenji, Podžeplje i Plane, sa sjedištem u Podžeplju, Gođenji dobijaju značajnu ulogu u organizovanju mjera sigurnosti stanovništva i pripremi za odbranu od agresije. U sastav kriznog štaba iz Gođenja ulaze Nesib Kulić, Zejnil Curić, Hurem Šahić i Dževad Mura tović.

Krizni štab vrši organizaciju jedinica Teritorijalne odbrane, kao i njihovo djelovanaje u skladu sa zapovješću Komandanta Štaba TO Podžeplje. U sastav Teritorijalne odbrane pored jedinica TO koje su formirane po selima, ušla je i jedinica policije, koja je imala manevarski karakter.

Stanaovnici Godjenja su organizovani u jedinice, TO, jedinicu policije i jedinice Civilne zaštite, tako da su gotovo svi sposobni stanovnici bili angažovani u neku od ovih jedinica. Vod patriotske lige prerasta u četu TO sa četiri voda. Komandir čete je Muratović Dževad, a komandiri vodova Lilić Nedžad, Džebo Rahman, Lilić Zajko i Lilić Sejdalija. 14. aprila 1992. godine izvršena je i zvanična mobilizacija te postrojavanje jednicia TO, policije i CZ, kada je na Dolinama, položena zakletva pred komandantom štaba TO Podžeplje.

Isključivo zahvaljujući sopstvenom angažovanju u nabavci i izradi naoru-žanja, stanovnici Gođenja su senaoružavali. Puške i kubure su se pravile od cijevi. Najbolje cijevi su se pokazale od “Fićinog” volana.

Formiranjem Oružanih snaga regije Žepa, četa Teritorijalne odbrane Gođenja ulazi u sastav 4. bataljon 1. žepske brdske brigade i 2. čete Lahke brigade Žepa. Jedinica policije ulazi u sastav Odreda policije Žepa.

Zona odgovornosti 4. bataljona 1. žepske brigade je linija: Utješenac – Stroboranske stijene – Glavica – Mršić – Ledeni Do. Komanda bataljona je bila u Gođenjima u popravljenoj kući Halimanović Merdana. Bataljon su činili borci Gođenja, Stoborana i Brložnika. Komandant bataljona je Šahić Hu-rem, zamjenik komandanta Murato-vić Dževad, pomoćnik za moral je efendija Hajrić Memed, pomoćnik za bezbjednost Kulić Nesib, a po-moćnik za logistiku Zagorica Asim. Komandiri četa su Lilić Nedžad, Mujkić Kadrija i Čardaković Šećo.

U zidinama kuće Merdana Halima-novića bila je smještena komanda 4. bataljona

Dolaskom UNPROFOR-a u Žepu, položaji 4. bataljona izmješteni su ispred kontrolnih punktova UNPROFOR-a. Komanda 4. bataljona bila je u Papratnoj njivi, a zona odgovornosti od Utješenca do Podžeplja.

U vremenu UNPROFOR-a, nakon reorganizacije jedinica Armije BiH, 4. bataljon prerasta u četu 285. istočno-bosanske lahke brigade Armije BiH, koja je imala zapažene uspjehe u izvršenju zadataka koji su isključivo odredjivani u Komandi divizije i Korpusa. Lahka Bridada iz Žepe ušla je u sastav 28. divizije Srebrenica, koja je pripadala Tuzlanskom korpusu.

Padom Žepe veliki broj Godjenjaca je zarobljen na Drini te se nalazio u logrima u Srbiji. Jedan broj Godjenjaca nije se predao nego je u proboju izašao na slobodnu teritoriju u Kladanj probijajući se kroz srpske linije i teritorije putanjom: Radava – Podžeplje – Jelovci-Strmica-Mrkalji-Kute-Rubinići-Nevačka-Rečica-Debelo Brdo-Kladanj. Neki Gođenjci su probijali prema Goraždu.

Izlaskom na slobodnu teritoriju Godjenci su uključeni u 185. lahku bri-gadu Armije BiH, koja je držala položaje na ratištu na Nišićima.

Mada su borci Godjenja dali njaveći dodprinos i najviše žrtava u odbrambenom ratu u svom okruženju, niko od pripadnika Armije BiH nije dobio nikakvo ratno priznanje, što je apsurd kada zna doprinos i hrabrost Curić Zejnila, Muratović Dževada, Uvjezović Sanije, Kulić Nesiba, Lilić Fatime, Lilić Juse, Halimanović Ismeta, i mnogih drugih koji su zaslužili najveća ratna priznanja.

Jedini odlikovani Godjenjac je Šahić Hurem, koji je za ispoljenu hrabrost u oružanim borbama od MUP-a dobio najveće ratno priznanje “Zlatna policijska zvijezda”.

Napadi srpske vojske i uništavanje sela

Sve borbe koje su vođene oko Gođenja su borbe između veoma dobro opremljene i naoružane srpske vojske iza koje je stajala JNA koju su stvarali svi narodi Jugoslavije i nenaoružanog stanovništva sela. Cilj napada srpske vojske je bio svima poznat to je: uništavanje sela i njegovog stanovništva.

Bile su to borbe između najsavremenije ratne tehnike i ljudi koji su se borili za goli život. Načini borbe su nametani od strane agre-sora. U tim borbama je bilo nezapamćeno rasipanje municije argesora, uglavnom iz dalekometnog artiljerijskog oružja i zadivljujuća hrabrost i istrajnost ljudi koji su se branili.

 

Na Lučanicama je poslije rata jedan povratnik sakupio 150kg PAM-ovih čahura.

Veći dio je bio nedostupan jer je bačen niz stijene

 

Napade na Gođenje započela je avijacija Vojske Jugoslavije. Na selo je od juna do septembra 1992. godine, izmedju ostalog bačeno i na desetine bombi zvanih “krmače” i “kasetne bombe”. Dalekometna artiljerija Vojske Jugo-slavije neprekidno je bombadovala selo sa položaja u Jelovcima i Bresto-vačama.

Kada su srpski vojni stratezi procijenili da su bombardovanjem stvoreni uslovi da se može borba za zauzimanje svih sela u području Žepe započeti i korištenjem značajne kote Zlovrh, poslali su jednu oklopnu jedinicu 4. jula 1992. godine.

Ovu jedinicu u Maćehi su napale jedinice TO iz Godjenja, Stoborana i Brložnika. Borbe su se vodile tokom cijelog dana. Jedinice TO i policije iz Godjenja i Stoborana, su dobro organizovanaom vatrom presjekle kolonu u Kulića ogradi. Potpomognuti jedinicom TO iz Brložnika, te jedinicama TO iz Laza, Borovca, Vrtača i Podžeplja jedinica je uništena. Ostao je samo tenk i transporter sa desetak vojnika koji su se probili do Budočina potoka gdje su zaustavljeni djelovanjem jedinica TO i policije iz Žepe. U ovoj bici Godjenski borci su zarobili 33 srpska vojnika, kao i velika količina naoružanja i tehnike. Tako da su Godjenci bili najbolje naoružana jedinica u regionu. Izmedju ostalog imali su i PAM namontiran na motorno vozila “TAM-110“, mitraljez M 84 takozvani “sijač smrti”, vojni snajper, ručni bacač granata, sanitetsko vozilo. Da su pravi ratnici opredjeljeni za ratovanje na pravom putu i poštovanje medju-narodnih pravila i zakona ratovanja dokazuje i podatak da su 33 zarobljena srpska vojnika oslobodjeni, te da su pravilnim postupanjem i savjetnima pomogli da se ne dogodi ratni zločin na području Žepe, jer je primjer oslobadjanja zarobljenika iz Godjenja potaknuo da i drugi zarobljenici ne budu

Uništeni srpski tenk u Budočinu Potoku

ubijani, nego oslobodjeni ili raz-mjenjeni, zavisno od situacije u kojoj su se nalazile naše Oruža-ne snage.

Ofanziva na Godjenje u ljeto 1992. godine, trajala je neprekidno više od mjesec dana. Svakodnevne bitke vodjene su u Vijencima, Utješencu, Ljeljenici, Ravnama, gdje su agresoru nanošeni veliki gubitci u živoj sili i tehnici. U zaustavljanju daljnjeg napredovanja agresora prema Žepi, odlučujuće su bile bitke za Godjenje koje su vodjene sve do kasne jeseni 1992. godine. Razaranje sela vršeno je svakodnevnim granatiranjem sa zemlje i iz zraka, te svako-dnevnim gadjanjem zapaljivim mecima iz PAM-ova, PAT-ova i zapaljivim granatama, sa agresorskih položaja na Glavici, Ljeljenici i Kulama, te artiljerijskih položaja iz Brestovača i Jelovaca, kao i povremenim djestvovanjem tenkova iz rejona Ravana.

Doline, Utješensko brdo i Drenovac, gdje su bili položaji naših jednica, bili su totalno razoreni, nijedno stablo nije bilo čitavo, a na svaki kvadratni metar je pala granata. Pola sela je već bilo zapaljeno zapaljaivim mecima, ali srpski vojnici nisu mogli ući u selo, jer svaki njihov pokušaj da udju u selo je za njih završavao tragično. Sa druge strane borci Godjanja su svake noći ulazili u selo, iznosili hranu, tjerali stoku u Godjensko polje, prema Rijeci, izvodili stanovništvo u Ladjenik i planinu Javor.

 

 


U drugoj polovini septembra 1992. godine, srpski vojnici su nakon višesatnog granatiranja položaja na Dolinama i Drenovcu, tenkovskim jedi-nicama ušli u selo. U ovoj srpskoj operaciji učestvovalo je 7 tenkova. Uz tenkove su išla po četiri vojnika opremljena uprtnjačama za prskanje voća u kojoj se nalazio benzin. Nakon što tenk očisti jedno dvorište prilazili su kući te je prskarli benzinom a onda palili. Naši borci nisu imali protivoklopnog naoružanja. Nakon ove operacije jedine nezapalajene kuće u selu ostale su kuće Zajke Lilića u Lugovima i Hodžić Ibrišima u Godjenskom polju.

Zidine doma

Oktobra mjeseca 1992. godine Oružane snage Žepe izvode opći napad na srpske položaje oko Žepe na liniji: Laze-Vrtače-Borovac-Godjenji. Srpski vojnici se povlače na svoja uporišta: Brestovače-Jelovci-Podžeplje. Kontrolu teritorije Godjenja preuzimaju borci ovog sela.

Aprila mjeseca 1993. godine započinje ofanziva srpske vojske. Napadnuti su položaji boraca 4. bataljona, koji upješno odbijaju napade sve do polovine maja 1993. godine, kada su primorani povući se na rezervne položaje: Godjensko polje-Drenovac-Hrašće-Papratna Njiva-Brazda.

Dolaskom UNPROFOR-a u Žepu položaji 4. bataljona su izmješteni ispred kontrolnih punktova UNPROFOR-a. Komanda 4. bataljona bila je u Papratnoj Njivi, a zona odgovornosti od Utješenca do Podžeplja.

Poslije pada Srebrenice, jedinice srpske vojske su prebačene na žepsko ratište. Borci odbrane Žepe, a sa njima i borci Gođenja nisu mogli pružiti otpor, povukli su se sa svojih položaja.

Srpski vojnici su uništvali sve.

Od nišana sa groblju na Premakući pravili su grudobrane.

Ratna stradanja

Svijest stanovnika Godjenja od opasnosti koja im prijeti kao i pravilne procjene rukovodstava bili su presudni u spašavanaja stanovništva od uništenja kakvo su doživjeli stanovnici okolnih opština Bratunca, Vlasenici, Rogatice i Višegrada.

Posebna pažnja posvećena je zbrinjavanju stanovništva u vrijeme napada na selo. Napravljeni su planovi izrade skloništa, za svaki zaseok i svaku porodicu, odredjeni pravci kretnja, te date upute o ponašanju u toku izmještanja.

U proljeća 1992. godine stanovnici Godjenja su noći provodili u skloništima.

Prvi napad srpske vojske na ovo područje bio je početkom juna 1992. godine. Pravac napada je bio Jelovci, Stoborani, Godjenji, Luke, sa ciljem zauzimanja Zlovrha. Stanovništvo Godjenja je izmješteno u skloništa u Doline, Stinjevac, Drenovac, Lugove i Maćehu. Iz ovih skloništa je kasnije stanovništvo izmješteno u Ladjenik i planine Javor i Strmica, gdje se zadržalo tokom bitke u Budičinom potoku. U ovim napadima srpske vojske zapaljene su kuće u zaseocima Džebe i Ravne. Ovo je bilo prvo izmještanje kompletnog stanovniš-tva iz sela. Stanovništvo se ponovo vratilo u selo polovinom juna.

U septembru mjesecu 1992. godine izvršena je velika ofanziva srpske vojske na ovo područje. Probijeni su položaji odbrane Gođenja. Selo je zauzeto i spaljeno. Stanovnici sela su izmješteni u planinu Javor. Zbog nedostatka hrane iz Javora se stanovništvo raselilo po selima na području Žepe i Srebrenice.

Najteži period za stanaovništvo Godjenja bio je septembar 1992. godine – juli 1993. godine. Većina stanovištva je izbjegla u Srebrenicu gdje su smješteni prvobitno u fabriku namještaja u Jadar, a kasnije u kuće u Srebrenici i okolnim selima. U ovom periodu živjelo se veoma teško, isključivo od onoga šta je ko mogao ponijeti sa sobom, te od prodaje nakita i stoke koju su uspjeli istjerati iz sela. Hrana je bila najveći problem jer je cijena kilograma kukuruznog žita bila od 15 do 30 DM, a za zlatni prsten moglo se kupiti tri kilograma krompira.

Borci Godjenja su prolazeći kroz položaje neprijatelja iznosili hranu iz sela, tako što su rovili krompir, vadili luk i brali voće , te na taj način obez-bjedjivali hranu svojim porodicama.

U periodu od septembara 1992. do juna 1993. godine, u selu su se zadržali najhrabriji Lilić Galib sa suprugom Behkom, Lilić Zarif sa suprugom Migom , Lilić Zajko, Lilić Halil, Smajić Hamdo sa suprugom Fatimom i Hodžić Ibrišim sa suprugom Curom. Živjeli u improvizovanim skloniština, najviše u pećinama. Jedina zaštita i pomoć bili su im borci Godjenja, sa kojima su dijelili hranu, hrabrili su borce i spašavali ih od hladnoće u vrijeme odmora.

Probijanjem konvoja humanitarne pomoći u Žepu, i dolaskom UNPROFOR-a, stanovništvo Godjenja se vraća iz Srebrenice i nastanjuje na rubnim dijelovima sela Godjenja. Tako niču čitava naselja u mjestu Ladjenik i Borak. Od drvete su pravljene male kućice u kojima su živjeli. U ovom periodun preživljavalo se od humanitarne pomoći mada su Godjenci obradjivali i svoju zemlju u Godjenskom polju, Maćehi, Hrašću i Lugovima.

Ubijanje civila

U ovom ratu ginulo se u kućama, u dvorištu, na njivi u polju, u planini u zbjegovima, na putu za traženje hrane. Ginulo se svuda. Smrt je postala obična i svakodnevna pojava. Život je postao tuga i bol. Život su napadale bolesti, glad, strah i druge nesreće. Život i smrt su se izmiješali. Smrti se ljudi nisu plašili, životu se nisu radovali.

Prva žrtva agresije na Gođenje je Kamenica Hilmo. Poginuo je u selu Gođenju od gelera avionske bombe juna 1992. godine.

Kamenica Hanifa je nestala u ljeto 1992. godine kada je otišla po hranu koju je bila izmjestila u bajtu u Kulama. Hanifin suprug Zulfo poginuo je 1992. godine od artiljerijske granate izbačene sa srpskih položaja. Zufo je bio izbjeglica u Žepi.

Kada su srpski vojinici palili selo izgorjeli su živi u zapaljenim kućama Kamenica Mehmed, Uvejzović Hamed i Lilić Mehemed. Žrtve ovog gnusnog zločina bili su bolesnici koji su bili nepokretni i nisu mogli napustiti kuće.

Halimanović Semha je poginula od gelera artiljerijske granate u iz-bjeglištvu na planini Javoru. Umrla je držeći u naručju tromjesečnu bebu.

Kulić Raska je poginula noću od artiljerijske granate u selu Čavčićima. Raska je vadila krompir iz zemlje za pripremanje hrane.

Od srpskih zasjeda poginuli su u Jadru Žigić Galiba, Žigić Kasim, Žigić Muhamed zvani “Hama” i Džebo Aziz. Oni su išli da nabave hranu u tada slo-bodnu Srebrenicu za porodice koje su izbjegle na planinu Javor.

Od granate ispaljene sa srpskih položaja poginuo Lilić Smaje Aldin u Potočarima. Aldin je bio dijete koje se igralo na fudbalskom igralištu.

Lilić Fata, supruga Ramina, poginula je od granate u Srebrenici.

Lilić Fehim je ubijen u kući na Brezovoj Ravni gdje je bio izbjeglica.

Poslije pada Srebrenice nestali su starci Džebo Nusret, Džebo Mehe-med i Avdić Ibro. Oni su bili izbjeglice u Srebrenici.

Zbog nepodnošljivih uslova života, gladi, bolesti i ostalih nevolja koje su posledice rata umrli su mnogi stanovnici Gođenja.

Lilić Mešan je umro u toku zauzimanja sela od strane srpskih snaga u avgustu mjesecu 1992. godine. Zbog bolesti Mešan nije mogao nikuda otići. Sa njim je ostala, supruga Hasnija i Zarić Nikola zvani “Nidžo”, penzionisani učitelj koji je živio u selu do njegovog pada. Nidžo je bio uz Mešana dok je bolovao, a kada je umro ležao je mrtav 5 dana u kući, jer supruga Hasnija nije dozvolila da se ukopa bez prisustva nekog od rodbine. Nidžo je, poslije višednevnog traže-nja uspio naći u šumama , koji su noću kraj kuće ukopali umrlog Mešana. Mešanove kosti su poslije rata prenešene u groblje.

Od gladi i nepodnošljivih uslova života u Srebrenici su umrle Džebo Đulsa i Kamenica Kada.

Halimanović Ragib je umro u Čavčićima.

Hodžić Bego je umro u svojoj kući u Gođenjskom Polju.

Lilić Hasan je umro na Glavici kod Žepe.

Lilić Idriz je umro na Paležu.

Lilić Hasan je umro na Paležu u toku granatiranja.

Lilić Šahman je umro u Purtićima.

Omerspahić Nurka je umrla na Paležu.

Žigić Ibro je umro u Srebrenici.

Žigić Dika se ugušila u kamionu na putu za Srebrenicu.

Lilić Sida je umrla u Kaknju.

Lilić Sulejman je umro u Kaknju.

Lilić Fata, supruga Himzina, je umrla u Brgulama kod Vareša.

Poginuli borci

Biti borac u ovom ratu značilo je braniti svoju porodicu, svoju kuću, svoje livade i voćnjake, svoje hladne i bistre izvore. Život borca imao je smisla. Život borca imao je vrijednost, jer je njegov život garancija da će i drugi živjeti. Borci su bili izuzetno hrabri. U njima je bila sakupljena snaga i hrabrost svih onih koje su u oni branili. Snaga i hrabrost poginulog borca prelazila je na one borce koji su u bitkama ostali živi. Što je više rat odmicao borci su postajali jači, odlučniji. Smrt svakog borca je bila opmomena za žive da se moraju bolje organizovati, da moraju djelovati kao cjelina, jer jedino tako mogu opstati.

Prvi borci koji su dali svoje živote da bi spasili živote žena i djece bili su Omerspahić Nurija, Žigić Nijaz, Avdić Meho, Omerspahić Hamdija i Džebo Hajrudin. Poginuli su početkom juna 1992. godine dok su štitili stanovništvo koje se iz skloništa u Podmaćehi i Gvozdu premještalo prema planini Javor.

U početku napada srpskih snada, u ljeto 1992. godine, na Krivače, Podžeplje i Plane poginuli su: Lilić Sejad i braća Lilić Šemsudin “Šele” i Lilić Šefik “Šef”.

Poslije zauzimanja ovih sela nastavljene su borbe za selo Gođenje. Te borbe su trajale tokom čitavog ljeta. U tim borbama su poginuli: Avdić Edin-Edo, Uvjezović Sanija, Lilić Ramiz-Ramica, Lilić Rusmir, Curić Zejnil i Muratović Hamed.

Kao pripadnici 2. čete Lahke žepske brigade, na Srebreničkom ratištu su poginuli: Lilić Juso, Halimanović Ismet, Lilić Fatima i Lilić Nail. Na Han-Kramu je poginuo Lilić Nefail.

U napadu srpskih snaga na Žepu, poslije pada Srebrenice, na liniji odbrane u Papratnoj Njivi poginuli su: Avdić Behadil-Senadi, Omerspahić Esmir, Omerspahić Huso i Kulić Hasib.

Poslije pada Žepe, u proboju preko srpske teritorije prema Kladnju, poginuli su: Lilić Sejdalija, Žigić Fadil i Avdić Suad. Ridžal Ramiz je zarobljen kod Han-Pijeska, odakle je prebaačen u logor “Sušica” u Vlasenici, a odatle u Višegrad gdje je nestao. U proboju za Goražde živote su izgubili Omerspahić Agonja i njegov sin Belmir.

Prilikom pada Srebrenice poginuli su: Žigić Emir, Lilić Nijaz, Avdić Šefko i Džebo Haris.

Šehidsko groblje u Gođenjima

Deset godina poslije završetka rata je dovoljan period da se može trezveno i objektivno govoriti o ratu. Generacije koje dolaze moraju znati istinu da bi shvatile koliko su njihovi roditelji morali biti hrabri, snalažljivi a prije svega pošteni i odani svojim porodicama i svom narodu da bi preživjeli. Ni u tim najtežim trenucima nije u njima prevladala mržnja, nisu činili ratne zločine, nego je, kao i uvijek, prevladao razum. Poslije rata nisu klonuli duhom, nego su krenuli u bijeli svijet, smogli su snage da kao i njihovi preci krenu ni od ničega. Otišli su i uspjet će.

Izbjeglištvo

Padom Žepe, jula1995.godine, stanovništvo Žepe, pa i Gođenja, je pomoću Medjunarodnih organizacija, a pod pritiskom Srpske Vojske, izmješteno autobusima i kamionima preko Borika, Rogatice, Sokolca, Han-Pijeska i Vlasenice u Kladanj. Iz Kladnja su prihvaćeni od strane Vlasti Republike Bosne i Hercegovine i Medjunarodnih organizacija, koje su ih smjestile u već namjenski pripremljene centre: izbjegličko naselje u Zenici, namjenski popravljene kuće u selu Brgule kod Vareša, Gračanici kod Visokog, Brezi i Fojnici.

Deblokadom Sarajeva, uz prećutno odobrenje zvanične vlasti, stanovnici Godjenja se preseljavaju u srpske kuće u naseljima oko Sarajeva u Reljevo, Rajlovac, Dobroševiće i Bojnik, zajedno sa ostalim stanovnicima Žepe.

Zbog nesposobnosti Medjunarodne zajednice i domaćih vlasti da organizuju održiv povratak u Istočnu Bosnu, stanovnici ovih krajeva pa i Godjenci, su prisiljeni na odlazak a možda i konačno raseljavanje. Tako je većina stanovnika Godjenja iseljena u Sjedinjene Američke Države.

Povratak

Najuporniji Gođenjci su se 2000. godine, vratili i žive u selu. Većinu povratnika čine stariji stanovnici. Održivost ovog povratka u mnogome pomaže Lilić Osmo, koji je sopstvenim radom nabavio radne mašine kojima obradjuje zemlju i pomaže povratnicima.

Izgradnju kuća povratnicima pomogla je danska humanitrana organizacija i Federalna vlada.

 

Additional information